Het scherm van de laptop weerspiegelt een paar vage omtrekken: het blauwe licht knippert, de eigen hand beweegt aarzelend over het toetsenbord. Buiten valt de avond stil. Onzichtbaar in de kamer groeit iets anders—een bijna ouderwetse spanning, niet direct zichtbaar, maar voelbaar in het lijf. Iedereen kent het gevoel dat niet alles wat we maken vriendelijk blijft, of blijvend onder controle te houden is.
Een nieuw gezicht voor oude angst
De naam Frankenstein klonk recent door huiskamers en krantenkoppen toen een opvallende coronavariant opdook. Het etiket bleef snel plakken. Niet omdat het virus daadwerkelijk iets met sciencefiction te maken heeft, maar omdat het een vertrouwd beeld oproept: het idee dat onze eigen creatie zich plots tegen ons kan keren. Die oude horror, herhalen de beelden uit films en romans, leeft vooral in het hoofd, of nog specifieker—tussen onze karaktertrekken.
Personality bepaalt het decor
De meesten kijken met lichte fascinatie naar technologie. Robots die dienen, AI die assisteert, software die alles weet wat wij vergeten. Maar voor sommigen ligt achter de schermen een schaduwzijde. Wie van nature onrustig is, sneller angstig of geneigd tot piekeren, voelt zich eerder ongemakkelijk bij machines die slimmer lijken dan hun makers. Psychologen noemen het neuroticisme: een eigenschap die vatbaar maakt voor een specifieke moderne angst, het Frankenstein-syndroom.
De kracht van verhalen en beelden
Sinds Mary Shelley haar roman schreef is het patroon herkenbaar gebleven. In populaire cultuur—van “Blade Runner” tot “Ex Machina”—ontstaat altijd een moment waarop de uitvinding meer vermag dan de uitvinder toestaat. Angst wordt gevoed door het idee van een schepping die zich losrukt uit de bedoelingen van de bedenker en eigen wegen gaat. Media en boeken houden die angst levend; voor de banger aangelegde mens wordt het haast een vanzelfsprekendheid om technologie als bedreigend te zien, niet als hulpmiddel.
Subtiele gevolgen in het dagelijks leven
Dit heeft invloed—soms nauwelijks waarneembaar. Het welzijn kan langzaam dalen. Onopvallende angst, afwachtend gedrag, sociale terugtrekking. Vooral in een tijd waarin techniek elke dag een stap verder sluipt, kunnen deze gevoelens onderhuids gaan broeien. Wie open staat voor vernieuwing, wie misschien wat vriendelijker is van aard, pakt anders uit: zij zien eerder kansen, verliezen minder snel hun vertrouwen.
Slachtoffer én schepper
In de kern draait het Frankenstein-syndroom om identificatie—je inleven in het slachtoffer van je eigen creatie. Steeds zit er iets paranoïde in: de overtuiging dat wat we maken, ons op den duur kan benadelen. Dat maakt het zo actueel en verklaart tegelijk waarom niet iedereen zich hierin herkent. Voor de een ligt gevaar om elke digitale hoek, voor de ander is het niet meer dan een nieuwe manier om het bestaand leven eenvoudiger te maken.
Het Frankenstein-syndroom is uiteindelijk geen exotische aandoening, maar een moderne vorm van technofobie die iedereen in zekere mate kan treffen. Hoe je geboren bent, bepaalt mede hoeveel angst of juist verwondering je voelt als het onbekende aanklopt. In een wereld waar techniek nooit stilstaat, zijn het vaak de onzichtbare, persoonlijke lijnen tussen mens en machine die het verschil maken—in het echt, en diep vanbinnen.
